İsrail'de Netanyahu çoğunluğu yitirdi: İlk sonuçlarda Arap partileri kilit rolde

İsrail'de Gazze'deki savaş ve soykırım sonrasında gerçekleştirilen ilk genel seçimlerde oy verme işlemi sona erdi ve sandıklardaki oylar sayılmaya başlandı. Seçmen katılımının yüzde 75'e yaklaştığı seçimlere ilişkin İsrail devlet televizyonu KAN tarafından duyurulan sandık çıkış anketleri, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun başında bulunduğu iktidar bloğunun Meclisteki çoğunluğunu yitirdiğini gösterdi.

Buna karşılık seçim yarışında ilk sırada bulunan muhalefet bloğu da hükümet oluşturmak için ihtiyaç duyulan sandalye sayısını elde edemedi.

SANDIĞA GİDENLERİN ORANI YÜZDE

75'E YAKLAŞTI İsrail Merkez Seçim Kurulu verileri, yerel saatle 20.00 olduğunda seçmen katılımının yüzde 74,3 düzeyine ulaştığını gösterdi. Seçmen kütüğüne kayıtlı 7 milyon 331 bin 981 kişinin 5 milyon 449 bin 277'si oyunu kullanmak üzere sandığa gitti. Böylelikle 1973 yılından bu yana kaydedilen en yüksek katılım düzeyine ulaşıldı.

MUHALEFET İLK SIRADA, FAKAT ÇOĞUNLUĞA ULAŞAMADI

Devlet televizyonu KAN tarafından paylaşılan sandık çıkış anketlerinde, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un öncülük ettiği muhalefet bloğu 52 sandalyeye ulaşırken, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun liderlik ettiği aşırı sağcı iktidar bloğunun milletvekili sayısı 50'de kaldı. Bu tabloyla iki taraf da 120 sandalyeden oluşan Knesset'te çoğunluğu sağlayacak 61 milletvekilini elde edemedi.

İSRAİL VATANDAŞI FİLİSTİNLİLERİN PARTİLERİ BELİRLEYİCİ ROLDE

İsrail vatandaşlığı bulunan Filistinlileri temsil eden Hadash, Taal ve Balad'ın bir araya gelmesiyle kurulan Ortak Liste 11 sandalye kazanırken, Mansur Abbas'ın lideri olduğu Raam Partisi (Birleşik Liste) Mecliste 7 milletvekiliyle yer alacak. Böylece Arap partileri, toplam 120 sandalyeli Meclise gönderdikleri 18 milletvekiliyle belirleyici bir konuma geldi.

İLK SIRA LİKUD'UN, İKİNCİ SIRA YASHAR'IN OLDU

Netanyahu yönetimindeki Likud Partisi, kazandığı 25 milletvekilliğiyle birinci olurken, Gadi Eisenkot'un başında bulunduğu Yashar Partisi 21 sandalyeyle ikinci sırayı aldı. Muhalefet cephesinde bulunan eski başbakanlar Naftali Bennett ile Yair Lapid'in Birlikte Listesi'nin sandalye sayısı ise 14'ten 13'e düştü. Yair Golan'ın liderliğini yaptığı Demokratlar Partisi 10 sandalye elde ederken, eski Savunma Bakanı Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi 8 milletvekilliği kazandı.

İktidar cephesindeki Ultra-Ortodoks Yahudilerin temsilcileri Şas Partisi ve Birleşik Tevrat Yahudiliği, 6'şar milletvekilliğini aşamadı. Netanyahu'nun aşırı sağcı ortakları arasında bulunan Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi 7 sandalye alırken, Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisi 6 milletvekilliğine ulaştı. EİSENKOT,

NETANYAHU'YU İSRAİL'İN GÜVENLİĞİNİ SİYASİ İHTİYAÇLARI İÇİN KULLANMAMASI KONUSUNDA UYARDI

İsrail'de dört yılın ardından gerçekleştirilen genel seçimin sandık çıkış anketlerinde önde görünen muhalefet bloğunun lideri ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, Başbakan Binyamin Netanyahu'ya yönelik açıklamada bulundu. Seçmenin oyunu Netanyahu yönetiminin aleyhine kullandığını dile getiren Eisenkot, "İsrail halkı, Netanyahu'nun İsrail Başbakanı olarak görevine devam etmesine karşı oy kullandı.

Netanyahu bu gece kendisini, çok daha geniş ve güçlü bir ana akım Siyonist çoğunlukla karşı karşıya buluyor" diye konuştu. Netanyahu'yu artık yetkiye ve güvene sahip olmayan bir geçiş dönemi başbakanı olarak tanımlayan Eisenkot, doğrudan kendisine hitaben, "Netanyahu, İsrail'in güvenliğini kendi siyasi ihtiyaçların için kullanmaya sakın cüret etme" uyarısını yaptı.

YENİ HÜKÜMET İÇİN GECİKMEDEN ADIM ATACAĞINI DUYURDU ABD

merkezli sosyal medya platformu X'teki hesabında da açıklama yapan Eisenkot, sandık çıkış anketlerinin İsrail vatandaşlarının büyük bölümünün "Netanyahu ve 7 Ekim hükümetine güven duymadığını" ortaya koyduğunu ileri sürdü. Eisenkot açıklamasında, "Halkın iradesini vakit kaybetmeden hayata geçirmek, Netanyahu hükümetinin yerine geçmek ve bir an önce herkes için zorunlu askerliği savunan siyonist bir hükümet kurmak amacıyla derhal harekete geçeceğim." sözlerine yer verdi.

ESKİ BAŞBAKAN BENNETT, GÖRÜŞME VE KOORDİNASYON SÜRECİNİ BAŞLATTIKLARINI AÇIKLADI

İsrail'in eski Başbakanı Naftali Bennett, seçimin Netanyahu yönetimi açısından yenilgiyle sonuçlandığını öne sürdü. Bennett yaptığı açıklamada şunları söyledi: "İttifaka dayalı Siyonist bir hükümet kurmak için elimizden gelen her şeyi yapacağız. Netanyahu kaybetti; 7 Ekim hükümeti ise gönderilecek!

Askerlikten kaçanlardan oluşan koalisyon, 68 sandalyeden 50 sandalyeye düştü." Seçim sonuçlarının henüz kesinlik kazanmadığını vurgulayan Bennett, "Resmi sonuçları sabırla bekleyeceğiz, zira hâlâ pek çok şey değişebilir. Ancak daha şimdiden, değişim bloğunun liderleri olarak bizler görüşmelere ve koordinasyona başladık bile" açıklamasını yaptı.

LAPİD'DEN NETANYAHU İÇİN EZİCİ YENİLGİ DEĞERLENDİRMESİ

Bennett'le birlikte Birlikte Listesi'nin liderliğini paylaşan eski Başbakan Yair Lapid de, "Kimsenin kafanızı karıştırmasına izin vermeyin. Netanyahu bloğu, ezici bir yenilgiye uğradı. Bu tam bir çöküş ve halk onlara evlerine dönmelerini söyledi" sözleriyle değerlendirmede bulundu.

SMOTRİCH'TEN MUHALEFETİN KUTLAMALARINA İTİRAZ

Aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, genel seçimlerin sandık çıkış anketleri kamuoyuna duyurulduktan sonra muhalefet liderlerinin Başbakan Binyamin Netanyahu'yu destekleyen bloğun yenildiği gerekçesiyle yaptığı kutlamalara ve açıklamalara karşı çıktı. İsrail gazetesi The Times of Israel'in haberinde, Smotrich'in Kudüs'te bulunan Dini Siyonizm Partisi seçim merkezinde taraftarlarına seslendiği belirtildi.

İşgal altındaki Batı Şeria'yı tanımlamak için İncil'de geçen ifadeyi kullanan Smotrich, "Kutlamanıza izin vermeyeceğiz. Yahuda ve Samara'daki (Yahudilerin Batı Şeria'ya verdiği isim) yerleşim devrimimizi geri çevirmeyi başaracaklarını düşündükleri için kutluyorlar." diye konuştu. İsrail muhalefetinin amacına erişemeyeceğini iddia eden Smotrich, "Başaramayacaklar. Gazze'de Yahudi yerleşimleri yükselecek." sözleriyle tehditte bulundu. ESKİ

GENELKURMAY BAŞKAN YARDIMCISI GOLAN, ARAP PARTİLERİNİN KOALİSYONA ALINMASINI İSTEDİ

İsrail'deki muhalif Demokratlar Partisi'nin lideri, eski Genelkurmay Başkan Yardımcısı Yair Golan, Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin karşısında muhalefetin oluşturacağı koalisyonda Arap partilerinin de bulunması gerektiğini belirtti. İsrail merkezli Haaretz gazetesinin aktardığına göre Golan, genel seçimlerde sandıkların kapanmasının ardından açıklamalar yaptı.

Golan, "Demokratik ve yasal süreçlerle seçilen her milletvekili siyasi sistemimizin meşru bir parçasıdır." diyerek Filistinli Arapların temsilcisi olan partilerin koalisyonun parçası olması yönünde görüş bildirdi. İsrail'de aşırı sağcı yönetimin yerini başka bir hükümete bırakması gerektiğini vurgulayan Golan, "Yıkım hükümetini değiştirecek demokratik bir çoğunluk varsa bunu yapmalıyız." sözleriyle durumu değerlendirdi.

KOALİSYON İHTİMALLERİ TARTIŞILIYOR

Netanyahu yanlısı bloğun da muhalefet partilerinin de hükümet kurmaya yetecek milletvekili sayısını elde edememesi, İsrail'de koalisyon konusunda yeniden belirsizlik doğurdu. Seçim sonrası ülkenin başlıca gündemi, koalisyon hükümetinin hangi senaryoyla kurulabileceği oldu. Yönetimi koalisyon hükümetlerine dayanan ve sık sık erken seçimlerle gündeme gelen İsrail'de, dün yapılan genel seçimlerin sonrasında 3 ihtimal ön plana çıkıyor.

BİRİNCİ İHTİMAL: EİSENKOT ÖNCÜLÜĞÜNDE AZINLIK HÜKÜMETİ

İsrail'de konuşulan olasılıkların ilk sırasında, Yashar Partisi'nin lideri Eisenkot'un başkanlığında bir azınlık hükümeti oluşturulması bulunuyor. Sandık çıkış anketleri, Eisenkot ile kendisine destek verebilecek partilerin toplam sandalye sayısını 52 olarak gösteriyor; bu sayı ise koalisyon hükümeti kurmaya yeterli olmuyor.

Böyle bir tabloda, bloğun dışındaki partilerin desteği alınarak azınlık hükümetinin hayata geçirilebileceği belirtiliyor. Bu olasılıkta dikkatler, İsrail vatandaşı Filistinlilerin temsilcisi olan partilere yöneliyor. Mansur Abbas'ın başını çektiği Raam Partisi, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak amacıyla Bennett-Lapid öncülüğündeki koalisyonu desteklemişti.

Bennett ile Lapid'in ortaklaşa kurduğu koalisyon hükümeti, Abbas'ın dışarıdan verdiği destek sayesinde oluşturulmuştu. Ne var ki Abbas'ın Eisenkot öncülüğündeki bloğu desteklemesi halinde dahi toplam milletvekili sayısı 59'u aşmıyor ve hükümet oluşturmaya yetmiyor. Bu yüzden Eisenkot liderliğindeki bloğun bir azınlık hükümeti oluşturabilmesi, Ortak Liste'nin de desteğini gerektiriyor.

Ortak Liste'nin bu yönde destek sunup sunmayacağı ve Eisenkot'un Filistin asıllıların desteğine dayanan bir azınlık hükümetine onay verip vermeyeceği henüz netleşmiş değil.

İKİNCİ İHTİMAL: NETANYAHU İLE EİSENKOT'UN BAŞBAKANLIĞI DÖNÜŞÜMLÜ ÜSTLENMESİ

Öne çıkan diğer olasılıkta ise Netanyahu ile Eisenkot'un başbakanlığı dönüşümlü yürütmek üzere uzlaşarak bir ulusal birlik hükümeti oluşturması yer alıyor. Bu ihtimal kapsamında Likud, Yashar, Beyahad (Birlikte) Partisi, Demokrat Parti ile Haredilerin Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği partilerinin geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümetinde buluşabileceği konuşuluyor.

Toplam 81 sandalye elde etmeleri öngörülen bu partilerin milletvekili sayısı, koalisyon hükümeti için gereken eşiği aşıyor; bununla birlikte bu olasılık da çok sayıda belirsizlik barındırıyor. Nitekim Eisenkot, seçim öncesindeki konuşmalarında Netanyahu ile koalisyon görüşmesine girmeyeceğini defalarca ifade etmişti. Bunun yanı sıra Eisenkot ve Lapid-Bennett, ulusal birlik hükümetine katılacak Şas ile Birleşik Tevrat Yahudiliği'nin temsilcisi olduğu Haredilerin (Ultra-Ortodoks Yahudiler) zorunlu askerlik kapsamına alınmasını talep ediyor.

Buna karşılık Şas ve Birleşik Tevrat, söz konusu tasarıya öteden beri itiraz ettiklerini ve bunu yasalaştırmayı hedefleyen bir hükümete katılmayacaklarını belirtiyor.

İRAN'A YÖNELİK MUHTEMEL SALDIRILAR KOALİSYONUN OLUŞUMUNU ETKİLEYEBİLİR

Bu partilerin ulusal birlik hükümeti çatısı altında buluşması güç görünmekle birlikte, İran'a yönelik olası bir saldırının mevcut dengeleri değiştirebileceği dile getiriliyor. Tel Aviv yönetiminin ABD'yle beraber İran'a yönelik muhtemel saldırıları yeniden başlatması durumunda, Eisenkot'un gerek ABD Başkanı Donald Trump'ın gerekse İsrail kamuoyunun baskısı sonucunda Netanyahu ile ulusal birlik hükümetinde yer alabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.

SON İHTİMAL: TEKRAR ERKEN SEÇİME GİDİLMESİ

İsrail'de gündeme getirilen üçüncü olasılık, tarafların bir koalisyon hükümeti oluşturmak için uzlaşamaması durumunda yeniden erken seçim kararı alınması şeklinde ifade ediliyor. CUMHURBAŞKANI

HERZOG, HÜKÜMET KURMA GÖREVİNİ EN GÜÇLÜ BULDUĞU ADAYA VERECEK

Seçimin kesin sonuçları duyurulduğunda Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, koalisyon oluşturma ihtimalini en yüksek gördüğü adaya hükümeti kurma görevini verecek. Görevi üstlenen adayın, zorlu geçmesi öngörülen koalisyon müzakerelerini yürütmek için 28 günü bulunacak; gerekli görülürse bu süre 14 gün daha uzatılabilecek. Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen adayın hükümeti oluşturamaması durumunda, cumhurbaşkanı tekrar istişarelerde bulunup Meclisten farklı bir ismi hükümeti kurmak üzere görevlendirebilecek.

İkinci adayın koalisyonu oluşturmak için 28 günlük süresi olacak. Buna rağmen hükümetin kurulamaması halinde, İsrail Meclisindeki bir kişinin 61 milletvekilinden imza alabilmesi için 21 günlük süreç işlemeye başlayacak. 61 milletvekilinin desteğine ulaşılması durumunda, bu kişinin iki hafta içerisinde hükümet oluşturması gerekecek.

Gerekli destek bulunamazsa Meclis feshedilecek ve ülkede 3 ay içinde seçim yapılması zorunlu olacak. İsrail, benzeri koalisyon uyuşmazlıkları yüzünden 2019 ile 2022 yılları arasındaki dönemde peş peşe beş defa erken genel seçime gitmişti. Oyların sayılmasına, sandıkların 27 Ekim günü yerel saatle 22.00'de kapanmasıyla başlanırken, olası itirazların incelenmesinin de tamamlanması sonrasında kesin sonuçların en geç 4 Kasım'a kadar duyurulması öngörülüyor.