Haber: Beril KALELİ/Kamera: Mehmet
ÇALPAR (İSTANBUL)
Sağlık emekçileri, Sağlık Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesine tepki göstermek için İl Sağlık Müdürlüğü önünde eylem düzenledi. Açıklamada, “Sağlık hizmeti şirketlerin kâr elde edeceği bir alan değil, toplumun temel hakkıdır.” denilerek bütçede faiz giderlerine yüzde 14,6 pay ayrılırken sağlık hizmetlerine bunun yarısından daha az, yüzde 7,2 oranında kaynak ayrılması eleştirildi.
Kamu harcamalarının şeffaf ve demokratik denetime tabi tutulması, halkın ve emekçilerin sırtındaki adaletsiz vergi yükünün hafifletilmesi istendi. Açıklamada ayrıca okul çağındaki çocuklarda yetersiz ve dengesiz beslenmenin büyüme ve gelişme geriliği, obezite, dikkat sorunları ve öğrenme güçlüklerine neden olduğu hatırlatılarak, “Ücretsiz okul yemeği programları kamusal sağlık ve eğitim politikasının bir parçası olmalı, 2027 bütçesinde yeterli kaynakla desteklenmelidir.” ifadelerine yer verildi.
İstanbul Tabip Odası (İTO) ile Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), Sağlık Bakanlığı’nın 2027 bütçesiyle ilgili İl Sağlık Müdürlüğü önünde eylem gerçekleştirdi. “Sağlıkta ticaret ölüm demektir”, “Sermayeye değil, emekçiye bütçe”, “Vergide adalet istiyoruz”, “Sefalete teslim olmayacağız”, “Çalışırken ölmek istemiyoruz” sloganlarını atan hekimler ve sağlık çalışanları, ortak basın açıklamasını okuyarak itirazlarını ve taleplerini açıkladı.
TALEPLER SIRALANDI
Sağlık hizmetlerinin şirketlerin kâr sağlayacağı bir alan olmadığı, toplumun temel hakkı olduğu vurgulanan açıklamada talepler şöyle sıralandı: “1. Sağlık hizmetleri bütçesinin merkezi bütçe içindeki oranı en az yüzde 10’a yükseltilmeli, koruyucu sağlık hizmetlerine ayrılan pay yüzde 40’a yaklaştırılmalıdır. 2.
Sağlık hizmetleri herkes açısından eşit, ücretsiz, nitelikli ve erişilebilir hale getirilmeli; katkı payı, katılım payı ve ilave ücret uygulamalarına son verilmelidir. 3. Kamusal sağlık yatırımları çoğaltılmalı, şehir hastanelerindeki KÖİ modeli sona erdirilmeli, kamu kaynakları şirketlere değil toplumun sağlık gereksinimlerine tahsis edilmelidir.
4. Taşeron, sözleşmeli ve güvencesiz çalışma uygulamaları kaldırılmalı; tüm sağlık emekçileri kadrolu ve güvenceli olarak istihdam edilmelidir. 5.
Performans ve teşvik sistemi kaldırılmalı, emekliliğe yansıyan, tek kalemde ödenen ve insanca yaşamaya yetecek temel ücret uygulanmalıdır. 6. Sağlıkta şiddeti önlemeye yönelik etkili tedbirler alınmalı, riskli birimlerde çalışan sayısı artırılmalı ve bu amaçla bağımsız bir bütçe oluşturulmalıdır.
7. Aşıya, ilaca ve tedaviye erişim kamu güvencesine alınmalı; HPV aşısı ulusal aşı programına dahil edilmeli, ilaç bulunamaması sorunu giderilmelidir. 8.
Sağlık alanındaki bölgesel eşitsizlikler ortadan kaldırılmalı; ihtiyaç duyulan bölgelere yeterli sağlık emekçisi, altyapı ve yatırım sağlanmalıdır. 9. Kadınların, çocukların, yaşlıların ve engellilerin ihtiyaçlarını temel alan, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe politikaları hayata geçirilmeli, kamusal kreşler açılmalıdır.
10. Kamu harcamaları şeffaf ve demokratik denetime açılmalı; sendikalar ile meslek örgütleri sağlık hizmetlerinin planlanması ve denetlenmesi süreçlerinde söz sahibi olmalıdır. 11.
Halkın ve emekçilerin üzerindeki adaletsiz vergi yükü hafifletilmeli; vergi adaleti sağlanarak sermayenin doğrudan vergi yükümlülüğü yükseltilmelidir. 12. Anadilinde sağlık hizmeti alma hakkı güvence altına alınmalı, tıbbi tercüman kadroları oluşturulmalıdır.
13. Sağlık emekçilerinin örgütlenme, demokratik katılım ve söz hakkı güvenceye alınmalı; hukuka aykırı biçimde ihraç edilen sağlık emekçileri görevlerine geri döndürülmelidir.” “KİMİN
DESTEKLENİP KİMİN GÖZ ARDI EDİLDİĞİ BÜTÇELER ARACILIĞIYLA ORTAYA ÇIKAR”
Açıklamada, taleplere ilişkin şu değerlendirmeler yapıldı: “Bütçeler yalnızca gelir ve gider çizelgelerinden oluşmaz. Bütçeler, bir ülkede üretilen toplumsal zenginliğin kimler için ve hangi gereksinimler doğrultusunda kullanılacağını ortaya koyan siyasi ve ekonomik belgelerdir. Halktan alınan vergilerin hangi alanlara harcandığı, hangi toplumsal ihtiyaçların önceliklendirildiği, kimin desteklendiği ve kimin göz ardı edildiği bütçeler üzerinden görünür hale gelir.
“SAĞLIĞA AYRILAN PAY FAİZ GİDERLERİNİN YARISI”
2027 yılı bütçesi ise halkın temel gereksinimleri, sosyal haklar ve kamusal hizmetlerden ziyade borçlanmayı, faiz ödemelerini ve sağlık hizmetlerinin piyasalaştırılmasını öne çıkaran bir anlayışla hazırlanmıştır. 27,3 trilyon TL büyüklüğündeki merkezi bütçede Sağlık Bakanlığına ayrılan 1 trilyon 960 milyar 897 milyon TL, toplam bütçenin yalnızca yüzde 7,2’sine karşılık gelmektedir.
Buna karşın faiz giderlerinin bütçedeki payı yüzde 14,6’dır. Sağlığa ayrılan payın faiz giderlerinin yarısı seviyesinde tutulması, bütçe önceliklerinin hangi yönde belirlendiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bakanlık bütçesinin toplam bütçe içindeki yüzde 7,2’lik oranının 2026 yılına kıyasla değişmemesi, sağlığın bütçe öncelikleri arasında bulunmadığını göstermektedir.
Bir önceki yıla göre yüzde 33’lük artış öngörülmesine rağmen enflasyonun yüzde 30’un üzerinde seyretmesi nedeniyle bu artış reel olarak bir iyileşme yaratmamakta, sağlık bütçesindeki yetersizlik sürmektedir. “SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMİN GELİR
DÜZEYİNE BAĞLI OLDUĞU BİR SİSTEMDE SAĞLIK HAKKINDAN SÖZ EDİLEMEZ”
Sağlık hizmetlerine ayrılan kaynakların artırılmasını ve bu kaynakların merkezi bütçedeki oranının en az yüzde 10’a çıkarılmasını istiyoruz. OECD ülkelerinde sağlık harcamalarının GSYH’ye oranı ortalama yüzde 9,3 iken Türkiye’de bu oran yüzde 5’in altında kalmaktadır. Halkın sağlık hizmetlerine ulaşımı giderek daha fazla ekonomik koşullar tarafından belirlenmektedir.
Katkı payları, katılım payları, ilave ücretler ve yurttaşların ceplerinden yaptığı sağlık harcamaları, sağlık hakkına erişimi güçleştirmektedir. 2024’te kişi başına sağlık harcaması yüzde 89,2 oranında artarak 27 bin 587 TL’ye çıkmış, hane halkının toplam sağlık harcamaları içindeki cepten ödeme oranı yüzde 18,8’e yükselmiştir.
Sağlık hizmetlerine erişimin gelir seviyesine bağlı olduğu bir düzende sağlık hakkından söz edilemez. Sağlık hizmetleri herkes için eşit, ücretsiz, nitelikli ve ulaşılabilir olmalıdır.
“SAĞLIK POLİTİKALARININ ÖNCELİĞİ TEDAVİ ETMEK DEĞİL, HASTALIĞI ÖNLEMEK OLMALIDIR”
2027 Sağlık Bakanlığı bütçesinde koruyucu sağlık hizmetlerine 585 milyar TL, tedavi edici sağlık hizmetlerine ise 1 trilyon 359 milyar TL kaynak ayrılmıştır. Başka bir deyişle sağlık bütçesinin yüzde 30’u koruyucu, yüzde 70’i ise tedavi edici sağlık hizmetlerine ayrılmaktadır. Oysa sağlık politikalarında öncelik hastalıkları tedavi etmek değil, hastalıklar ortaya çıkmadan önce onları önlemek olmalıdır.
Aşılama hizmetlerinde yaşanan sorunlar, kızamık vakalarındaki yükseliş, HPV aşısının ulusal aşı programına alınmaması ve aşı tedarikinde yaşanan aksamalar, koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Okul çağındaki çocukların yetersiz ve dengesiz beslenmesi; büyüme ve gelişme geriliğine, obeziteye, dikkat sorunlarına ve öğrenme güçlüklerine yol açmaktadır.
Bu nedenle ücretsiz okul yemeği programları kamusal sağlık ve eğitim politikasının bir unsuru olmalı, 2027 bütçesinde yeterli kaynakla desteklenmelidir. Birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilmeden, aile sağlığı merkezlerine yeterli kaynak ve personel tahsis edilmeden sağlık sistemindeki sorunlar çözülemez. Aile hekimliği çalışanlarının iş ve gelir güvencesini zayıflatan uygulamalara son verilmelidir.
Koruyucu sağlık hizmetlerinin bütçedeki payı yüzde 40’a yaklaştırılmalı, sağlık sistemi toplumun ihtiyaçları temelinde yeniden düzenlenmelidir.
“SAĞLIK EMEKÇİSİ SAYISI YETERSİZ”
Sağlık hizmetlerine yapılan başvurular rekor seviyelere çıkarken sağlık emekçilerinin sayısı bu artışa uygun biçimde yükseltilmemektedir. Sağlık Bakanlığının 2025 Sağlık İstatistikleri Haber Bülteni’ne göre hekime başvuru sayısı 2024’te 1 milyar 47 milyonken, 2025’te 1 milyar 138 milyona yükselmiştir. Kişi başına hekime müracaat sayısı 13,2’ye çıkmıştır.
Buna karşılık OECD verileri, Türkiye’de bin kişiye 2,4 hekim ve 2,9 hemşire düştüğünü; OECD ortalamasının ise hekimlerde 3,9, hemşirelerde 9,2 olduğunu göstermektedir. Bu tablo, sağlık hizmetlerine yönelik talep artarken sağlık emekçisi sayısının yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Artan hasta yükü, beş dakikaya kadar gerileyen muayene süreleri, randevu problemleri, ağır çalışma şartları, angarya görevler, esnek ve güvencesiz istihdam ile sağlıkta şiddet hem sağlık emekçilerinin yaşamını hem de sunulan hizmetin niteliğini olumsuz yönde etkilemektedir.
Sağlık hizmetlerinin niteliği, sağlık emekçilerinin emeğinden ve çalışma koşullarından ayrı değerlendirilemez. Taşeron, sözleşmeli ve güvencesiz istihdam biçimlerine son verilmesini; bütün sağlık emekçilerinin kadrolu ve güvenceli olarak çalıştırılmasını istiyoruz. Performans ve teşvik sistemi yerine, tek kalemde ödenen, emekliliğe yansıyan ve insanca yaşamaya yetecek temel ücret talep ediyoruz.
Sağlıkta şiddeti önlemek için yalnızca açıklama yapılmasını değil; etkili yasal düzenlemeler, güvenlik tedbirleri, riskli birimlerde yeterli personel istihdamı ve caydırıcı yaptırımlar için bütçeden özel kaynak ayrılmasını istiyoruz. “ŞEHİR HASTANELERİNİN KÖİ MODELİYLE
İŞLETİLMESİNE SON VERİLSİN, KAMU KAYNAKLARI KAMUSAL SAĞLIK HİZMETLERİNE YÖNLENDİRİLSİN”
Kamu-Özel İşbirliği modeliyle inşa edilen şehir hastaneleri, uzun yıllara yayılan kira ve hizmet alımı ödemeleri nedeniyle kamu bütçesine ağır bir yük bindirmektedir. 2027 bütçesinde 18 şehir hastanesi için şirketlere ödenmesi öngörülen toplam tutar 160,6 milyar TL’dir. Bu miktarın 82,3 milyar TL’si kira, 78,4 milyar TL’si ise hizmet alımı giderlerinden oluşmaktadır.
Söz konusu kaynaklar kamu hastanelerinin altyapısını güçlendirmek, sağlık emekçisi istihdamını artırmak, koruyucu sağlık hizmetlerini geliştirmek ve halkın ücretsiz sağlık hizmetine erişimini sağlamak için kullanılabilecekken şirketlere yapılan uzun vadeli ödemelere ayrılmaktadır. Şehir hastanelerinin KÖİ modeliyle işletilmesine son verilmesini, döviz garantili ödemelerin durdurulmasını, kamu kaynaklarının şirketlerin kazançlarına değil kamusal sağlık hizmetlerine aktarılmasını talep ediyoruz.
Kamu kaynaklarının hangi biçimde kullanıldığı, ticari sır gerekçesiyle halktan ve emek örgütlerinden saklanmamalıdır. Şehir hastaneleri, özel hastanelerle SGK arasındaki ilişkiler ve tüm kamu harcamaları, sendikalar ile meslek örgütlerinin katılımıyla demokratik denetime açılmalıdır. “SAĞLIKTA PİYASALAŞTIRMA
YURTTAŞLARIN HARCAMALARINI ARTIRIRKEN SAĞLIK EMEKÇİLERİNİN ÇALIŞMA KOŞULLARINI DA AĞIRLAŞTIRIYOR”
Son 25 yıl içinde özel hastanelerin sayısı iki katından fazla artarak 2025’te 540’a ulaşmıştır. Toplam hastanelerin yüzde 34’ü özel sektöre aittir. Özel sektörün yenidoğan yoğun bakım yataklarındaki payının yüzde 50’ye ulaşması, özellikle yenidoğan çetesi gibi sağlık skandallarının ardından özel sağlık kuruluşlarının denetlenmesi ve kamusal kapasitenin artırılması konularındaki eksiklikleri gözler önüne sermektedir.
Sağlık hizmetlerinin piyasalaştırılması yurttaşların cepten yaptığı ödemeleri yükseltirken sağlık emekçilerinin çalışma koşullarını da ağırlaştırmaktadır. Özel sektörde güvencesiz çalışma, düşük ücret ve mobbing sorunları devam etmektedir. Sağlık hizmetleri şirketlerin kâr elde edeceği bir alan değil, toplumun temel hakkıdır.
Kamu sağlık kurumları güçlendirilmeli, özel sağlık kuruluşları etkili biçimde denetlenmeli, sağlık hizmetleri eşit ve ücretsiz olarak sunulmalıdır.
“SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMDE EŞİTSİZLİK”
Sağlık hizmetlerine erişim, yaşanılan bölge ve ekonomik koşullara göre değişiklik göstermektedir. Türkiye’de 10 bin kişiye düşen hastane yatağı sayısı 31 iken OECD ortalaması 42’dir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde hekim ve hemşire başına düşen kişi sayısının fazla olması, sağlık hizmetlerine ulaşımda yaşanan eşitsizliği açıkça ortaya koymaktadır.
Güneydoğu Anadolu’da bebek ölüm hızının binde 11,5, Türkiye genelinde ise binde 7,7 olması; yoksulluk, beslenme ve barınma koşullarının sağlık hizmetlerinin yanı sıra toplum sağlığını da etkilediğini göstermektedir. Bununla birlikte kadınların, çocukların, yaşlıların ve engellilerin ihtiyaçları bütçede yeterli karşılık bulmamaktadır.
Kamusal kreşlerin yaygınlaştırılmaması, bakım hizmetlerinin kadınların ücretsiz ve güvencesiz emeğine dayandırılması toplumsal eşitsizlikleri daha da derinleştirmektedir. Kadınların üreme sağlığı hizmetlerine erişiminin güvenceye alınmasını, ücretsiz korunma yöntemlerinin sunulmasını, kamusal kreşler açılmasını ve engellilerin toplumsal yaşama katılımını destekleyen hizmetlerin güçlendirilmesini istiyoruz.
Anadilinde sağlık hizmetine erişim için tıbbi tercüman kadroları oluşturulmalı; sağlık hizmetleri planlanırken bölgesel ve toplumsal ihtiyaçlar temel alınmalıdır. “KIRIMLI: BU
YAĞMA DÜZENİNİN HEPİMİZİN SAĞLIĞINI VE HAYATINI TEHDİT ETTİĞİNİ BİLİYORUZ”
Eylem sırasında İTO Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Emrah Kırımlı da konuştu. Kırımlı, bütçeyle ilgili şu ifadeleri kullandı: “Bu bütçede vergide adalet bulunmuyor.
Ne yazık ki bu bütçede özel hastanelere vergi affı var. Özel hastanelerde çalışanların hastane patronlarından daha fazla vergi ödediği bir düzen söz konusu. Bunun bir yağma düzeni olduğunu biliyoruz.
Bu yağma düzenine karşı mücadelemizi de sürdürmeye devam ediyoruz. Bu yağma düzeninin hepimizin sağlığını ve hayatını tehdit ettiğini biliyoruz. Çalışırken, evimize giderken ve barınırken hayatımızı kaybettiğimizi biliyoruz. Bu yağma düzenine son verilmesi için mücadelemizi sürdüreceğiz.”



